Author :
Abstract
Bu çalışmada, Ayşe Benek Kaya tarafından derlenen Sivas masallarında çocuksuzluk motifinin hangi biçimlerde yer aldığını ve anlatı içerisindeki işlevini ortaya koymak amaçlanmıştır. Çalışma, nitel araştırma yöntemiyle hazırlanmış; veriler doküman incelemesi yoluyla elde edilmiş ve motif inceleme yaklaşımıyla değerlendirilmiştir. Araştırma kapsamında Has Bahçenin Gülleri: Sivas Masalları (2004), 40 Gün 40 Gece Kaynağından Türk Masalları (2021), Tıngır Mıngır Kaynağından Sivas Masalları (2021) ve Gel Zaman Git Zaman Derleme Masallar (2023) adlı eserlerde yer alan toplam 300 masal incelenmiştir. Bu masallar arasından Sivas kaynaklı olduğu belirlenen 211 anlatı değerlendirmeye alınmış ve 19 masalda çocuksuzluk motifinin belirgin biçimde yer aldığı tespit edilmiştir. İnceleme sonucunda söz konusu motifin, çocuk sahibi olamayan ailelerin kutsal yardımcıya yönelmesi, dua ve adak yoluyla evlat istemesi ya da ölçüsüz dilekler sonucunda olağanüstü çocukların dünyaya gelmesi etrafında şekillendiği görülmüştür. Masallarda derviş, pîr, hoca ve ak sakallı ihtiyar gibi figürler çocuk sahibi olma sürecinde kutsal aracılar olarak yer almakta; elma ve bal gibi nesneler ise doğurganlık ve ilahî lütufla ilişkilendirilmektedir. Bazı anlatılarda, ölçüsüz veya sonucu düşünülmeden edilen dualar, mercimek, karpuz, ceviz, hayvan biçimli ya da eksik uzuvlu çocukların doğumuna yol açmaktadır. Sonuç olarak, Sivas masallarında çocuksuzluk motifi, aile bütünlüğü, soy devamlılığı, inanç, kader ve olağanüstü doğum anlayışını yansıtan işlevsel bir anlatı unsurudur.
Keywords
Abstract
This study aims to reveal the forms in which the motif of childlessness appears in Sivas folktales compiled by Ayşe Benek Kaya and to evaluate its function within the narrative structure. The study was conducted through a qualitative research method; the data were obtained through document analysis and evaluated within the framework of motif analysis. Within the scope of the research, a total of 300 folktales included in Has Bahçenin Gülleri: Sivas Masalları (2004), 40 Gün 40 Gece Kaynağından Türk Masalları (2021), Tıngır Mıngır Kaynağından Sivas Masalları (2021) and Gel Zaman Git Zaman Derleme Masallar (2023) were examined. Among these tales, 211 narratives identified as Sivas-based were evaluated, and the motif of childlessness appeared prominently in 19 tales. The analysis revealed that this motif is shaped around families who cannot have children seeking help from sacred helper figures, praying or making vows for a child, or the birth of extraordinary children as a result of excessive or ill-considered wishes. In these tales, figures such as dervishes, pirs, hodjas, and white-bearded old men function as sacred mediators in the process of having children, while objects such as apples and honey are associated with fertility and divine grace. In some narratives, excessive or thoughtless prayers lead to the birth of children in the form of lentils, watermelons, walnuts, animals, or with incomplete limbs. As a result, the motif of childlessness in Sivas folktales can be considered a functional narrative element that reflects family unity, lineage continuity, belief, fate, and the concept of extraordinary birth.
